تفاوت دیسک کمر و سیاتیک در این است که دیسک کمر یک مشکل ساختاری در ستون فقرات است، اما سیاتیک مجموعهای از علائم عصبی است که معمولاً بهدلیل فشار روی عصب ایجاد میشود. دیسک کمر میتواند باعث سیاتیک شود، اما هر دیسک الزاماً سیاتیک ایجاد نمیکند. اگر این تعریف فشرده بهنظر میرسد، در ادامه رابطه دقیق این دو را به زبان ساده توضیح میدهیم.
دیسک کمر و سیاتیک چه ارتباطی با هم دارند؟
رابطه دیسک و عصب سیاتیک بسیار مهم است. سیاتیک مجموعه علائم عصبی است که به صورت کمردرد تیرکشنده به پا، و گاهی گزگز و بیحسی در پا بروز میکند و علل گوناگونی از جمله بیرونزدگی دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی، سندرم پیریفورمیس و حتی بارداری میتواند داشته باشد.
بنابراین بیرونزدگی دیسک کمر گاهی با درد سیاتیکی همراه میشود و گاهی با این علائم عصبی همراه نمیشود. درد سیاتیکی هم گاهی به دلیل بیرونزدگی دیسک ایجاد میشود و گاهی علل دیگری دارد.
مطالعه بیشتر: علائم پارگی دیسک کمر چیست؟
نکته مهم این است که شایعترین و اصلیترین علت درد سیاتیکی، معمولا بیرونزدگی دیسک کمر است.
چرا بعضی دیسکهای کمر، باعث سیاتیک نمیشوند؟
بیرونزدگی دیسک زمانی باعث سیاتیک میشود که به ریشههای عصب فشار مؤثر وارد کند. در بسیاری از موارد، محل فتق دیسک بهگونهای است که تماس مستقیمی با عصب ندارد یا فشار واردشده خفیف است. علاوه بر این، همه فشارهای عصبی منجر به درد نمیشوند و در برخی افراد، بدن میتواند تحریک خفیف عصب را بدون بروز علائم سیاتیکی تحمل یا جبران کند.
علل سیاتیک غیر از فتق دیسک کمر
سیاتیک به هر عاملی گفته میشود که عصب سیاتیک یا ریشههای آن را تحریک یا تحت فشار قرار دهد. این تحریک میتواند در اثر تنگی کانال نخاعی، ضخیم شدن رباطهای ستون فقرات، اسپاسم یا فشار عضلات عمقی لگن مانند عضله پیریفورمیس، تغییرات آناتومیک دوران بارداری یا التهاب عصب رخ دهد، حتی زمانی که دیسکهای کمر طبیعی باشند.
چرا دیسک کمر شایعترین علت سیاتیک است؟
در ناحیه کمری، دیسکها در مجاورت مستقیم ریشههای عصبی قرار دارند که به عصب سیاتیک میپیوندند. بیرونزدگی دیسک در این ناحیه بهراحتی میتواند باعث فشار مکانیکی یا التهاب شیمیایی اطراف عصب شود. از آنجا که فتق دیسک کمری بسیار شایع است و این تماس آناتومیک مستقیم وجود دارد، دیسک کمر شایعترین و اصلیترین علت درد سیاتیکی محسوب میشود.
تفاوت الگوی درد در دیسک و سیاتیک
یکی از مهمترین راهها برای تشخیص تفاوت دیسک کمر و سیاتیک، توجه به الگوی درد و نوع علائم است. این دو مشکل اگرچه میتوانند به هم مرتبط باشند، اما معمولاً به شکلهای متفاوتی درد ایجاد میکنند.
علائم بیرونزدگی دیسک کمر بدون سیاتیک
در این حالت، دیسک دچار بیرونزدگی شده اما فشاری مؤثر بر ریشههای عصبی وارد نمیکند. به همین دلیل، علائم بیشتر موضعی و مکانیکی هستند.
-
درد موضعی کمر: درد معمولاً در ناحیه پایین کمر متمرکز است و به پا انتشار واضح ندارد.
-
تشدید درد با نشستن یا خم شدن: نشستن طولانی، بلند شدن ناگهانی یا خم شدن به جلو میتواند درد را بیشتر کند.
-
احساس خشکی یا گرفتگی کمر: بهویژه بعد از استراحت طولانی یا هنگام شروع حرکت احساس میشود.
-
بهبود نسبی با تغییر وضعیت: دراز کشیدن یا تغییر حالت بدن ممکن است باعث کاهش درد شود.
-
نبود علائم عصبی در پا: گزگز، بیحسی یا ضعف در پا معمولاً وجود ندارد.
علائم سیاتیک
سیاتیک زمانی رخ میدهد که عصب سیاتیک یا ریشههای آن تحریک یا تحت فشار قرار گیرند. در این حالت، درد الگوی عصبی مشخصی دارد.
-
درد تیرکشنده به پا: درد از باسن شروع شده و به ران، ساق یا حتی کف پا انتشار پیدا میکند.
-
درگیری یک پا بیشتر از هر دو: اغلب فقط یک سمت بدن درگیر میشود.
-
درد سوزشی یا برقمانند: ماهیت درد معمولاً تیز، سوزنده یا ناگهانی است، نه مبهم و فشاری.
-
گزگز یا بیحسی پا: احساس مورمور شدن یا کاهش حس در مسیر عصب شایع است.
-
تشدید درد با سرفه یا عطسه: افزایش فشار داخل ستون فقرات میتواند درد را بیشتر کند.
-
ضعف عضلانی در موارد شدیدتر: در برخی افراد، کاهش قدرت عضلات پا دیده میشود.
تست تشخیص سیاتیک (خانگی)
علاوه بر توجه به علائم، راه ساده دیگری که اگر با احتیاط و دقت انجام شود، بیخطر است انجام دو تست تشخیص سیاتیک در خانه است که در ادامه توضیح میدهیم.
۱. تست بالا آوردن پای صاف
این تست یکی از رایجترین روشهای ساده برای بررسی تحریک ریشههای عصبی کمری است.
مراحل انجام
-
به پشت روی سطح نسبتاً سفت دراز بکشید. هر دو پا صاف باشد.
-
یک پا را با زانوی کاملاً صاف، خیلی آرام و بدون پرتاب کردن بالا بیاورید (میتوانید با دست زیر ران کمک کنید).
-
پا را تا جایی بالا بیاورید که یا درد ایجاد شود یا به محدودیت حرکت برسید.
-
چند ثانیه مکث کنید و سپس پا را بهآرامی پایین بیاورید.
-
همین کار را برای پای دیگر هم تکرار کنید.
تفسیر کوتاه
اگر هنگام بالا آمدن پا، درد تیرکشنده از باسن به زیر زانو، ساق یا کف پا (بهویژه در حدود بالا آوردن متوسط) ایجاد یا تشدید شود، الگوی سیاتیک محتملتر است. اگر فقط کشش پشت ران احساس شود، بیشتر نشاندهنده کشیدگی عضلات همسترینگ است، نه الزاماً سیاتیک.
۲. تست نشستن و خم شدن
این تست با قرار دادن عصب در وضعیت کشش کنترلشده، بررسی میکند آیا علائم شما ماهیت عصبی دارند یا بیشتر موضعی و عضلانی هستند.
مراحل انجام
-
روی صندلی بنشینید، کف پاها روی زمین و دستها آزاد کنار بدن باشد.
-
بهآرامی کمر را گرد کنید (قوز ملایم) و سپس سر را کمی به جلو خم کنید.
-
یکی از زانوها را بهآرامی صاف کنید تا ساق تقریباً کشیده شود.
-
اگر درد ایجاد شد، چند ثانیه مکث کنید و سپس بهآرامی به حالت اول برگردید.
-
همین مراحل را برای پای دیگر تکرار کنید.
تفسیر کوتاه
اگر در این حالت، درد تیرکشنده پا یا گزگز، بیحسی بهطور واضح ایجاد یا بیشتر شود و با برگشتن به حالت عادی کاهش پیدا کند، درگیری عصبی و الگوی سیاتیک محتملتر است. اگر درد فقط در کمر یا پشت ران بهصورت کشش مبهم باشد، احتمال منشأ غیرعصبی بیشتر است.
تفاوت درمان سیاتیک و بیرونزدگی دیسک کمر
درمان سیاتیک و بیرونزدگی دیسک کمر در بسیاری از مراحل اشتراکات زیادی دارند و معمولاً با روشهای محافظهکارانه مانند اصلاح فعالیتها، دارودرمانی و فیزیوتراپی شروع میشوند. تفاوت اصلی درمان زمانی مشخص میشود که عصب درگیر باشد یا نباشد؛ در سیاتیک تمرکز درمان بر کاهش فشار و التهاب عصب است، در حالیکه در بیرونزدگی دیسک بدون علائم سیاتیکی، هدف اصلی کاهش درد موضعی کمر و بهبود عملکرد ستون فقرات است.
یکی از درمانهای حمایتی که هم برای بیرونزدگی دیسک کمر و هم سیاتیک بهکار میرود، پلاتینر تراپی یا استفاده روزانه منظم از کمربند پلاتینر است. پلاتینر با استفاده از ۳ نوع فناوری و با ایجاد گرمای عمیق در عضلات، هم به رفع اسپاسم عضلات کمر بهویژه در سیاتیک و هم به کاهش درد و تثبیت ستون فقرات در ناپایداری دیسک کمر کمک میکند.
چه زمانی باید فورا به پزشک مراجعه کنید؟
در بیشتر موارد، کمردرد یا درد سیاتیکی خطرناک نیست و با مراقبتهای ساده بهبود پیدا میکند. اما علائم هشداردهنده زیر میتوانند نشانه فشار جدی روی اعصاب یا مشکلات مهم ستون فقرات باشند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.
-
بیاختیاری ادرار یا مدفوع
-
بیحسی در ناحیه تناسلی یا بین پاها
-
ضعف واضح یا پیشرونده پا
-
درد همراه با تب یا کاهش وزن غیرعادی
-
بیحسی یا گزگز گسترده و مداوم در پا
سوالات متداول
آیا سیاتیک خطرناک است؟
در بیشتر موارد سیاتیک خطرناک نیست و با درمان مناسب بهبود مییابد، اما اگر با علائمی مثل ضعف پیشرونده پا، بیاختیاری ادرار یا بیحسی ناحیه تناسلی همراه باشد، نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
پزشک تفاوت دیسک کمر و سیاتیک را چگونه تشخیص میدهد؟
تشخیص تفاوت دیسک کمر و سیاتیک معمولاً با ترکیبی از شرح حال، معاینه بالینی و در صورت لزوم تصویربرداری انجام میشود. پزشک تلاش میکند مشخص کند آیا درد منشأ ساختاری دارد، عصبی است یا ترکیبی از هر دو.