برای نقرس، مواد غذایی که به پایین آمدن اسید اوریک بدن کمک میکنند بسیار مفید هستند. مواد غذایی مانند لبنیات کم چرب، میوه، سبزیجات و غلات کامل. اما علاوه بر مصرف مواد خوراکی مفید، پرهیز از مصرف خوراکیهای مضر و همچنین بهطورکلی رعایت اصول تغذیهای در کنترل و مدیریت علائم بیماری نقرس بسیار اهمیت دارد. در این متن علاوه بر این نکات، یک برنامه غذایی یک روزه مناسب نقرس هم پیشنهاد شده است.
تغذیه، کجای درمان نقرس قرار دارد؟
تغذیه در درمان نقرس نقش بسیار مهمی دارد، اما بهتنهایی درمان کامل محسوب نمیشود. در واقع، تغذیه پایهی اصلی پیشگیری از حملات بعدی است و میتواند به پایین نگهداشتن سطح اسیداوریک خون، افزایش فاصله بین حملات نقرس و حتی کاهش دوز داروها (با نظر پزشک) کمک کند.
در ادامه با اهمیت و نقش تغذیه در مراحل مختلف بیماری نقرس آشنا میشوید.
🔴 هنگام حمله حاد
-
تغذیه نقش درمانی مستقیم ندارد.
-
تمرکز روی دارو، استراحت و کاهش التهاب است.
-
فقط باید از غذاهای محرک پرهیز کرد.
🟡 بین حملات (مهمترین نقش تغذیه)
در این مرحله تغذیه میتواند:
-
جلوی بالا رفتن اسیداوریک را بگیرد.
-
تعداد و شدت حملات را کم کند.
-
پیشرفت بیماری و آسیب مفصل را کند کند.
🟢 نقرس مزمن
-
-
بدون اصلاح تغذیه، دارو بهتنهایی کافی نیست.
-
با تغذیه درست، پاسخ به دارو بهتر میشود
-
خطر سنگ کلیه و عوارض کمتر میشود
-
مهمترین اصول تغذیهای برای نقرس
رعایت چند اصل ساده اما مداوم در تغذیه میتواند نقش مهمی در کنترل اسیداوریک خون، کاهش تعداد حملات نقرس و افزایش اثرگذاری درمان دارویی داشته باشد. نکته مهم این است که این اصول باید بهصورت مداوم و بلندمدت رعایت شوند، نه فقط هنگام درد و حمله نقرس.
۱. آب فراوان (حداقل ۸–۱۰ لیوان در روز)
در طول روز بهطور منظم آب بنوشید و منتظر تشنگی نمانید. اگر فعالیت بدنی دارید یا هوا گرم است، مصرف آب را بیشتر کنید.
چرا مهم است؟
آب به کلیهها کمک میکند اسیداوریک اضافی را از بدن دفع کنند.
چطور تأثیر میگذارد؟
با افزایش دفع اسیداوریک از طریق ادرار، سطح آن در خون پایینتر میماند و خطر حملات نقرس و سنگ کلیه کاهش پیدا میکند.
۲. محدودیت گوشت قرمز و احشاء
مصرف گوشت قرمز را به ۱ تا ۲ وعده در هفته کاهش دهید و از احشائی مثل جگر، دل، قلوه و کلهپاچه پرهیز کنید.
چرا مهم است؟
این مواد غذایی مقدار زیادی پورین دارند که در بدن به اسیداوریک تبدیل میشود.
چطور تأثیر میگذارد؟
کاهش ورودی پورین باعث میشود تولید اسیداوریک کمتر شود و احتمال بالا رفتن ناگهانی آن کاهش یابد.
۳. پرهیز از الکل و نوشیدنیهای شیرین
الکل، بهویژه آبجو، و نوشیدنیهای شیرین مثل نوشابه و آبمیوههای صنعتی را حذف یا به حداقل برسانید.
چرا مهم است؟
الکل هم تولید اسیداوریک را افزایش میدهد و هم دفع آن را مختل میکند؛ فروکتوز موجود در نوشیدنیهای شیرین نیز اثر مشابهی دارد.
چطور تأثیر میگذارد؟
با حذف این نوشیدنیها، یکی از قویترین محرکهای حمله نقرس از برنامه غذایی شما حذف میشود.
۴. مصرف لبنیات کمچرب
شیر، ماست و دوغ کمچرب را بهطور روزانه در رژیم غذایی خود بگنجانید.
چرا مهم است؟
لبنیات کمچرب میتوانند به کاهش سطح اسیداوریک کمک کنند.
چطور تأثیر میگذارد؟
این مواد با افزایش دفع اسیداوریک از طریق کلیهها، خطر حملات نقرس را کمتر میکنند و جایگزین مناسبی برای پروتئینهای پرپورین هستند.
۵. کاهش وزن تدریجی
اگر اضافهوزن دارید، با اصلاح تغذیه و فعالیت بدنی ملایم وزن خود را بهتدریج کم کنید؛ از رژیمهای سخت و سریع پرهیز کنید.
چرا مهم است؟
اضافهوزن باعث افزایش اسیداوریک و کاهش دفع آن میشود.
چطور تأثیر میگذارد؟
کاهش وزن اصولی باعث پایین آمدن سطح اسیداوریک، کاهش فشار روی مفاصل و کم شدن دفعات حملات نقرس میشود.
✅ غذاهای مفید برای نقرس
برخی غذاها فقط «بیضرر» نیستند، بلکه میتوانند بهطور فعال به پایین ماندن اسیداوریک، کاهش التهاب و کم شدن احتمال حملات نقرس کمک کنند. انتخاب درست این مواد غذایی باعث میشود فشار کمتری به بدن وارد شود و درمان دارویی هم مؤثرتر عمل کند. در ادامه، مهمترین گروههای غذایی مفید برای نقرس را با توضیح علمی ساده و مقدار مصرف قابل اندازهگیری میبینید.
لبنیات کمچرب
لبنیات کمچرب از معدود منابع پروتئینی هستند که نهتنها اسیداوریک را بالا نمیبرند، بلکه میتوانند به کاهش آن کمک کنند. پروتئینهای موجود در لبنیات دفع اسیداوریک از طریق کلیهها را افزایش میدهند و در مطالعات مختلف با کاهش خطر حملات نقرس مرتبط بودهاند.
چه چیزهایی؟
شیر کمچرب، ماست کمچرب، دوغ کمنمک
مقدار مناسب:
۲ تا ۳ واحد در روز
(هر واحد = ۱ لیوان شیر یا ماست، یا ۲ لیوان دوغ)
میوهها (با تأکید بر گیلاس)
میوهها بهطور کلی پورین کمی دارند، اما گیلاس جایگاه ویژهای دارد. ترکیبات آنتیاکسیدانی گیلاس میتوانند التهاب را کاهش دهند و در برخی افراد با کاهش دفعات حمله نقرس همراه بودهاند. البته زیادهروی در مصرف میوههای خیلی شیرین توصیه نمیشود.
چه چیزهایی؟
گیلاس، سیب، پرتقال، توتفرنگی، کیوی
مقدار مناسب:
۲ تا ۳ واحد میوه در روز
(۱ واحد = ۱ عدد میوه متوسط یا ½ لیوان میوه خردشده)
گیلاس: حدود ۱۰ تا ۱۵ عدد در روز در فصل آن
سبزیجات
برخلاف باور رایج، بیشتر سبزیجات (حتی آنهایی که مقدار کمی پورین دارند) باعث تشدید نقرس نمیشوند. سبزیجات سرشار از فیبر، ویتامین و ترکیبات ضدالتهابی هستند و به کنترل وزن و سلامت کلی بدن کمک میکنند.
چه چیزهایی؟
کاهو، کلم، کدو، هویج، گوجهفرنگی، خیار، بادمجان، سبزیهای برگدار
مقدار مناسب:
حداقل ۳ تا ۵ واحد در روز
(۱ واحد = ۱ لیوان سبزی خام یا ½ لیوان سبزی پخته)
غلات کامل
غلات کامل نسبت به غلات تصفیهشده فیبر بیشتری دارند و باعث ثبات قند خون و کنترل وزن میشوند؛ دو عاملی که بهطور غیرمستقیم در کنترل نقرس مؤثرند. این گروه غذایی پورین کمی دارد و انتخاب مناسبی برای وعدههای اصلی است.
چه چیزهایی؟
نان سبوسدار، برنج قهوهای، جو دوسر، بلغور
مقدار مناسب:
۲ تا ۳ واحد در روز
(۱ واحد = ۱ کف دست نان یا ½ لیوان برنج/غلات پخته)
تخممرغ
تخممرغ یک منبع پروتئینی کمپورین و ایمن برای افراد مبتلا به نقرس است و میتواند جایگزین مناسبی برای گوشت قرمز باشد، بدون اینکه خطر افزایش اسیداوریک را بالا ببرد.
چه چیزهایی؟
تخممرغ آبپز یا نیمرو با روغن کم
مقدار مناسب:
۳ تا ۵ عدد در هفته
(در صورت نداشتن محدودیت پزشکی خاص)
آب و مایعات سالم
آب مهمترین «ماده غذایی» برای افراد مبتلا به نقرس است. نوشیدن کافی آب باعث میشود اسیداوریک راحتتر از طریق ادرار دفع شود و احتمال تجمع آن در مفاصل کاهش پیدا کند.
چه چیزهایی؟
آب، آب طعمدار خانگی بدون شکر، دمنوشهای ساده
مقدار مناسب:
حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان در روز
(در صورت نداشتن محدودیت کلیوی یا قلبی)
❌ غذاهای مضر برای نقرس
برخی مواد غذایی بهطور مستقیم باعث افزایش تولید اسیداوریک یا کاهش دفع آن از بدن میشوند و میتوانند محرک حملات نقرس باشند. نکته مهم این است که بسیاری از این خوراکیها حتی در مقدار نهچندان زیاد هم میتوانند مشکلساز شوند، بهویژه در افرادی که سابقه حملات مکرر نقرس دارند.
گوشت قرمز
گوشت قرمز منبع غنی پورین است و مصرف منظم آن میتواند باعث بالا رفتن تدریجی اسیداوریک خون شود. هرچه مصرف مداومتر باشد، احتمال بروز حملات نقرس بیشتر میشود.
چه چیزهایی؟
گوشت گوسفند، گاو، گوساله، چرخکرده، کبابها
مقدار مجاز:
حداکثر ۱ تا ۲ وعده در هفته
(هر وعده ≈ ۹۰ تا ۱۰۰ گرم، حدود اندازه کف دست)
احشاء (دل، جگر، قلوه و …)
احشاء جزو بالاترین منابع پورین هستند و حتی مقدار کم آنها میتواند باعث افزایش ناگهانی اسیداوریک و شروع حمله نقرس شود.
چه چیزهایی؟
جگر، دل، قلوه، مغز، کلهپاچه
مقدار مجاز:
بهتر است کاملاً حذف شوند
غذاهای دریایی
برخی از غذاهای دریایی حاوی پورین بالایی هستند و در افراد مبتلا به نقرس میتوانند حمله را تحریک کنند، بهخصوص اگر بهطور منظم مصرف شوند.
چه چیزهایی؟
ساردین، آنچوی، شاهماهی، ماهی دودی، میگو (در مقدار زیاد)
مقدار مجاز:
حداکثر ۱ وعده کوچک در هفته
(حدود ۷۰–۸۰ گرم)
در نقرس فعال: بهتر است مصرف نشوند
الکل (بهویژه آبجو)
الکل یکی از قویترین عوامل تشدید نقرس است. آبجو علاوه بر الکل، خود حاوی پورین نیز هست و اثر دوگانه منفی دارد.
چه چیزهایی؟
آبجو، مشروبات الکلی تقطیری، شراب
مقدار مجاز:
بهتر است کاملاً پرهیز شود
حتی مقدار کم میتواند حمله ایجاد کند
نوشیدنیهای شیرین و حاوی فروکتوز
فروکتوز باعث افزایش تولید اسیداوریک در بدن میشود. این اثر حتی در افراد سالم هم دیده میشود، اما در مبتلایان به نقرس بسیار مهمتر است.
چه چیزهایی؟
نوشابه، آبمیوه صنعتی، نوشیدنی انرژیزا، شربتهای شیرین
مقدار مجاز:
ترجیحاً صفر
بهجای آن آب یا نوشیدنی بدون شکر مصرف شود
خوراکیهای شیرین و فرآوریشده
این مواد غذایی با افزایش وزن، مقاومت به انسولین و التهاب عمومی بدن، بهطور غیرمستقیم نقرس را بدتر میکنند.
چه چیزهایی؟
شیرینی، کیک، بیسکویت، شکلاتهای صنعتی، فستفود
مقدار مجاز:
مصرف گهگاهی و محدود
نه بهصورت روزانه یا عادت غذایی
🍽️ نمونه برنامه غذایی یک روزه برای نقرس
داشتن یک الگوی غذایی مشخص کمک میکند انتخابها سادهتر شوند و احتمال مصرف غذاهای محرک نقرس کاهش پیدا کند. برنامه زیر یک نمونهی متعادل است که با هدف کنترل اسیداوریک، کاهش التهاب و تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن طراحی شده و میتواند بر اساس ذائقه و شرایط فردی تغییر کند.
| وعده غذایی | برنامه پیشنهادی |
|---|---|
| صبحانه | ۱ لیوان شیر کمچرب یا ماست کمچرب + ۱ کف دست نان سبوسدار + ۱ عدد تخممرغ آبپز یا نیمرو با روغن کم + خیار و گوجه |
| ناهار | ۱ بشقاب سبزیجات پخته یا بخارپز (کدو، هویج، کلم یا لوبیا سبز) + ۱ کف دست نان سبوسدار یا ½ لیوان برنج قهوهای + ۱ واحد لبنیات کمچرب |
| شام | سوپ سبزیجات خانگی یا خوراک سبزیجات + ۱ عدد سیبزمینی متوسط یا ۱ کف دست نان سبوسدار + سالاد ساده بدون سس |
آیا تغذیه میتواند جای داروی نقرس را بگیرد؟
خیر، تغذیه بهتنهایی نمیتواند جای داروی نقرس را بگیرد، اما نقش بسیار مهمی در کنترل بیماری و پیشگیری از حملات دارد. اصلاح رژیم غذایی معمولاً فقط میتواند مقدار محدودی از اسیداوریک خون را کاهش دهد، در حالی که داروهای نقرس برای پایین آوردن مؤثر و پایدار اسیداوریک ضروریاند.
با این حال، رعایت تغذیه مناسب باعث میشود داروها بهتر عمل کنند، تعداد حملات کمتر شود و در برخی افراد نیاز به دوزهای بالای دارو کاهش پیدا کند.
در کنار دارو و تغذیه، چطور درد مفصل نقرسی را کمتر کنیم؟
در دوره حمله حاد نقرس، علاوه بر دارو و استراحت، کاهش فشار و التهاب مفصل نقش مهمی در کم شدن درد دارد. استفاده از زانوبندهای حمایتی میتواند با ثابت نگهداشتن مفصل، بهبود گردش خون موضعی و کاهش فشار روی ناحیه دردناک، به تسکین علائم کمک کند.
زانوبند زاپیامکس یکی از گزینههایی است که با ایجاد حمایت ملایم، گرمادرمانی موضعی و کاهش تنش روی مفصل زانو، میتواند بهعنوان یک ابزار کمکی در کنار درمان پزشکی و اصلاح تغذیه مورد استفاده قرار بگیرد؛ پیش از تهیه این زانوبند، عوارض زانوبند زاپیامکس و نظرات درباره آن را مطالعه کنید.
سوالات متداول
آیا گوجهفرنگی برای نقرس ضرر دارد؟
گوجهفرنگی بهطور کلی برای بیشتر افراد مبتلا به نقرس مضر نیست و پورین کمی دارد. با این حال، در برخی افراد ممکن است باعث تحریک خفیف علائم شود. اگر بعد از مصرف گوجه درد مفصل تشدید میشود، بهتر است مقدار آن محدود شود.
آیا حبوبات نقرس را بدتر میکنند؟
حبوبات حاوی پورین متوسط هستند، اما برخلاف گوشت قرمز معمولاً باعث تشدید نقرس نمیشوند. مصرف متعادل آنها میتواند منبع خوبی از پروتئین گیاهی باشد. بهتر است حبوبات پخته و در مقدار کنترلشده مصرف شوند، نه بهصورت افراطی.
قهوه برای نقرس خوب است یا بد؟
مصرف متعادل قهوه در بیشتر افراد مبتلا به نقرس مشکلی ایجاد نمیکند و حتی ممکن است با کاهش سطح اسیداوریک همراه باشد. با این حال، زیادهروی یا مصرف همراه با شکر زیاد توصیه نمیشود و واکنش فردی باید در نظر گرفته شود.