خارش زانو
خارش زانو معمولا از خود استخوان یا مفصل منشأ نمیگیرد و بیشتر به پوست، تماس با مواد محرک، خشکی، اگزما، پسوریازیس، قارچ یا اختلال گردش خون مربوط است. محل خارش سرنخ مهمی محسوب میشود؛ برای مثال، خارش پشت زانو بیشتر با اگزما و تعریق ارتباط دارد، درحالیکه خارش ساق همراه با ورم و تغییر رنگ پوست میتواند از نارسایی وریدی باشد. در این مقاله، علت خارش زانو نواحی مختلف زانو، نشانههای مهم، روش تشخیص و راه های کنترل آن را بررسی میکنیم.
خارش زانو از چیست؟
خارش زانو یک بیماری مستقل نیست، بلکه علامتی است که میتواند از تحریک ساده پوست تا بیماریهای پوستی، عروقی یا عصبی ایجاد شود. برای تشخیص اولیه، فقط شدت خارش مهم نیست؛ باید مشخص شود خارش روی جلوی زانوست یا پشت آن، یک پا را درگیر کرده یا هر دو پا را، ضایعه پوستی وجود دارد یا خیر و آیا ورم، درد، سوزش یا تغییر رنگ نیز همراه آن است.
خشکی پوست؛ شایعترین علت ساده خارش
خشکی زانو به خصوص پوست آن میتواند خارش شدیدی ایجاد کند، حتی زمانی که جز پوستههای بسیار ریز یا خطوط سفید علامت واضحی دیده نمیشود. حمام طولانی با آب داغ، صابونهای قوی، هوای سرد و خشک، افزایش سن، اصلاح مکرر ساق پا و استفاده از محصولات عطردار سد محافظ پوست را ضعیف میکنند. آکادمی پوست آمریکا تصریح میکند که پوست بسیار خشک میتواند به شدت خارشزا باشد. خارش ناشی از خشکی معمولا در هر دو پا دیده میشود و پس از حمام یا در شب بیشتر احساس میشود. پوست ممکن است ظاهری کدر، زبر، ترک خورده یا پودری پیدا کند. خاراندن مداوم نیز التهاب را افزایش میدهد و چرخهای ایجاد میکند که در آن هرچه پوست بیشتر خارانده شود، خارش شدیدتر میشود.
حساسیت یا التهاب تماسی
درماتیت تماسی زمانی ایجاد میشود که مادهای پوست را مستقیما تحریک کند یا واکنش آلرژیک به وجود آورد. شوینده لباس، نرمکننده، کرم و روغن بدن، عطر، چسبهای ورزشی، رنگ پارچه، تیغ اصلاح و مواد موجود در بعضی زانوبندها میتوانند باعث خارش، قرمزی، سوزش، تاولهای ریز یا پوستهریزی شوند. ضایعه معمولا با محدوده تماس محصول تطابق دارد. برای مثال، اگر خارش پس از استفاده از زانوبند، شلوار ورزشی جدید یا کرم خاصی شروع شده باشد و دقیقا زیر همان ناحیه قرار داشته باشد، درماتیت تماسی محتملتر میشود. در حساسیت آلرژیک، ممکن است فرد ماهها یا سالها بدون مشکل از محصول استفاده کرده باشد و سپس به یکی از مواد آن حساس شود. اگر با حذف عامل احتمالی ضایعه برطرف نشود یا مرتب بازگردد، آزمایش پچ میتواند به شناسایی ماده حساسیتزا کمک کند.
خارش پشت زانو از چیست؟
پشت زانو یک چین پوستی گرم و مرطوب است. عرق، اصطکاک، خم و بازشدن مکرر و تماس طولانی با لباس یا زانوبند میتوانند پوست این بخش را تحریک کنند. با این حال، یکی از علتهای مهم خارش پشت زانو، اگزمای آتوپیک است.
اگزمای پشت زانو
اگزمای آتوپیک بیماری التهابی و عودکننده پوست است که با خارش و خشکی همراه میشود. در کودکان بزرگتر و بزرگسالان، چین آرنج و پشت زانو از محلهای تیپیک آن هستند. پوست ممکن است قرمز یا تیرهتر از اطراف، خشک، پوستهدار، ترک خورده یا در اثر خاراندن ضخیم شود. گرما، تعریق، لباس تنگ، اصطکاک، خشکی هوا و محصولات عطردار میتوانند خارش را تشدید کنند. اگزما معمولا دورههای بهبود و عود دارد و ممکن است همراه با سابقه آسم، حساسیت بینی یا اگزما در خود فرد یا خانواده باشد؛ با اینحال، نبود این سابقه بیماری را رد نمیکند.
عرقسوزشدن و التهاب چین پوستی
در هوای گرم یا پس از ورزش، باقی ماندن عرق در پشت زانو میتواند باعث التهاب چین پوستی شود. ضایعه معمولا قرمز، مرطوب و سوزان است و اصطکاک آن را بدتر میکند. اگر پوست آسیب ببیند، قارچ یا باکتری نیز ممکن است روی التهاب اولیه اضافه شود. التهاب چینها میتواند در پشت زانو به شکل پلاکهای قرمز و گاهی ترشحدار دیده شود.
تجربه کاربران از خارش پشت زانو
یکی از کاربران Reddit خارش شدیدی را پشت زانو توصیف کرده بود که با گرمشدن بدن بیشتر میشد و حتی هنگام خواب باعث خاراندن و آسیب پوست میشد. او گزارش کرده بود کرم هیدروکورتیزون بدون نسخه و لوسیون جو دوسر کمکی نکردهاند و دوش فقط موقتا خارش را کاهش داده است. این تجربه نشان میدهد محل ضایعه و تشدید با گرما میتواند به اگزما یا تحریک پوستی شباهت داشته باشد، اما پاسخ ندادن به یک کرم تشخیص را ثابت نمیکند و ممکن است نیاز به معاینه، بررسی حساسیت تماسی یا تشخیصهای دیگر باشد. تجربههای شبکههای اجتماعی مدرک درمانی محسوب نمیشوند. بعضی کاربران با تغییر شوینده یا کاهش گرما بهتر میشوند، درحالی که فرد دیگری ممکن است عفونت قارچی، پسوریازیس یا بیماری متفاوتی داشته باشد و همان اقدام برای او مناسب نباشد.
خارش روی زانو و پسوریازیس
اگر خارش بیشتر روی جلوی زانوست و پوست به شکل پلاکهای برجسته، خشک و ضخیم با پوستههای روشن دیده میشود، پسوریازیس یکی از احتمالهاست. زانو، آرنج، پوست سر و پایین کمر از محلهای شایع پسوریازیس پلاکی هستند. این ضایعات میتوانند خارش قابلتوجهی داشته باشند و گاهی با ترکخوردن یا خونریزی نقطهای همراه شوند. پسوریازیس ممکن است با اگزما اشتباه شود. پلاک پسوریازیس معمولا مرز مشخصتر و پوسته ضخیمتری دارد، اما در پوستهای تیره ممکن است قرمزی کمتر آشکار باشد. درگیری ناخنها، پوستهریزی پوست سر و درد یا خشکی مفاصل میتواند سرنخ تکمیلی باشد، ولی تشخیص نهایی باید با معاینه انجام شود.
خارش زیر زانو و ساق پا تا زانو
خارش زیر زانو میتواند از همان علتهای پوستی مانند خشکی، اگزما و قارچ ناشی شود، اما وقتی کل ساق، مچ یا هر دو پا درگیر هستند باید گردش خون وریدی نیز بررسی شود و در برخی مواقع ممکن است همراه با درد پا از زانو به پایین باشد.
اگزمای وریدی یا درماتیت استاز
درماتیت استاز در اثر فشار مزمن داخل وریدهای پا و بازگشت ناکافی خون ایجاد میشود. این بیماری بیشتر قسمت پایین ساق و اطراف مچ را درگیر میکند و با خارش، خشکی، پوستهریزی، ورم و تغییر رنگ قهوهای یا قرمز پوست همراه است. رگهای واریسی، سنگینی پا و بدترشدن ورم پس از ایستادن طولانی از سرنخهای مهم هستند. در یک مطالعه روی بیماران دارای نارسایی وریدی مزمن، نزدیک به نیمی از افراد خارش داشتند؛ اما این عدد مربوط به گروهی است که از قبل بیماری وریدی آنها تشخیص داده شده بود و نباید آن را به تمام افرادی که ساق پایشان میخارد تعمیم داد
اگزمای وریدی ممکن است با سلولیت یا حساسیت پوستی اشتباه شود. معمولا حالت مزمن و دو طرفه دارد، درحالیکه سلولیت اغلب ناحیهای دردناک، داغ، متورم و رو به گسترش ایجاد میکند. درمان فقط با پماد ضدخارش کافی نیست، زیرا فشار وریدی زمینهای نیز باید مدیریت شود.
آیا خارش ساق پا نشانه دیابت است؟
دیابت میتواند از چند مسیر با خارش ارتباط داشته باشد؛ از جمله خشکی پوست، عفونت قارچی، اختلال گردش خون یا آسیب رشتههای عصبی. با اینحال، خارش ساق بهتنهایی برای تشخیص دیابت کافی نیست. اگر پوست ظاهری طبیعی دارد ولی خارش با گزگز، سوزش، مورمور، حساسیت غیرعادی یا بیحسی همراه است، احتمال خارش نوروپاتیک مطرح میشود. پژوهشهای مربوط به نوروپاتی فیبرهای کوچک نشان دادهاند که خارش میتواند بیشتر در ساق و پاها احساس شود و کیفیتی شبیه قلقلک، سوزنسوزنشدن یا گزگز داشته باشد.
برای مطالعه بیشتر: واریس پشت پا
خارش زانو به پایین نشانه چیست؟
خارش پا از زانو به پایین معمولا یک نشانه اختصاصی برای بیماری واحد نیست. الگوی همراه آن احتمالها را محدود میکند:
- خارش دوطرفه همراه با پوست خشک و بدون ورم: بیشتر به خشکی یا تحریک پوستی شباهت دارد.
- خارش همراه با ورم مچ، واریس و تیرگی پوست: نارسایی وریدی و اگزمای استاز باید بررسی شوند.
- خارش یکطرفه با ضایعه گرد و پوستهدار: عفونت قارچی محتملتر است.
- خارش شبانه همراه با دانههای ریز و ابتلای افراد دیگر خانه: گال مطرح میشود.
- خارش بدون ضایعه همراه با سوزش و بیحسی: علت عصبی باید بررسی شود.
- خارش هر دو پا همراه با خارش سایر قسمتهای بدن و بدون ضایعه اولیه: ممکن است به داروها یا بیماری داخلی ارتباط داشته باشد.
بیماریهای کلیه، کبد، تیروئید، بعضی بیماریهای خونی و دیابت میتوانند خارش ایجاد کنند؛ اما خارش ناشی از بیماریهای داخلی معمولا تنها به یک نقطه کوچک روی زانو محدود نمیشود و بیشتر منتشر یا همراه با نشانههای دیگر است.
قارچ پوستی در اطراف زانو
قارچ بدن یا تینیا معمولا ضایعهای خارشدار و پوستهدار ایجاد میکند که اغلب شکل حلقهای دارد و حاشیه آن فعالتر از مرکز است. این ضایعه میتواند روی زانو، ساق یا هر بخش دیگری از پوست ظاهر شود. تماس با فرد یا حیوان آلوده، حوله و وسایل مشترک و محیطهای مرطوب احتمال انتقال را افزایش میدهد. استفاده خودسرانه از کرمهای کورتونی روی ضایعه قارچی ممکن است قرمزی را موقتا کم کند، اما عفونت را گسترش دهد و شکل معمول آن را پنهان کند؛ وضعیتی که به آن قارچ تغییرشکل یافته با استروئید گفته میشود. به همین دلیل CDC توصیه میکند برای ضایعه مشکوک به قارچ یا راش تشخیصدادهنشده از کرم کورتونی خودسرانه استفاده نشود.
آیا خارش پشت زانو میتواند گال باشد؟
گال با خارش شدید، بهخصوص در شب، و دانههای کوچک پوستی همراه است. چین زانو یکی از محلهایی است که میتواند درگیر شود، اما معمولا قسمتهای دیگری مانند بین انگشتان، مچ، آرنج، زیر بغل، کمر یا باسن نیز ضایعه دارند. خارش همزمان افراد نزدیک یا اعضای خانواده سرنخ مهمی است. نبودن دانه واضح گال را کاملا رد نمیکند، اما خارش محدود به یک زانو بدون درگیری سایر نواحی یا افراد خانه کمتر با الگوی معمول گال هماهنگ است. تشخیص و درمان باید همزمان برای فرد مبتلا و تماسهای لازم انجام شود؛ در غیر این صورت احتمال بازگشت وجود دارد.
برای مطالعه بیشتر: بهترین پماد برای زانو درد و خشکی را اینجا بخوانید
خارش عصبی زانو و ساق پا
خارش عصبی زمانی ایجاد میشود که بخشی از مسیر عصبی انتقالدهنده حس خارش آسیب ببیند یا بیشفعال شود. پوست ممکن است در شروع کاملا طبیعی باشد و ضایعات بعدی فقط در اثر خاراندن ایجاد شوند. این نوع خارش میتواند همراه با گزگز، سوزش، درد برقآسا، احساس حرکت چیزی زیر پوست یا بیحسی باشد. آسیب عصب محیطی، دیابت، زونا، فشار روی ریشه عصبی، جراحی، زخم و نوروپاتی فیبرهای کوچک از علتهای ممکن هستند. آنتیهیستامینها و کرمهای معمول ضدالتهاب در خارش کاملاً عصبی همیشه مؤثر نیستند، زیرا منشأ علامت آزادشدن هیستامین در پوست نیست.
پزشک علت خارش زانو را چگونه تشخیص میدهد؟
معاینه پوست مهمترین مرحله است. پزشک به شکل ضایعه، محل، مرزها، پوسته، ضخامت، رطوبت، آثار خاراندن، ورم ساق و وضعیت رگها توجه میکند. زمان شروع خارش، ارتباط آن با حمام، گرما، فعالیت، زانوبند، اصلاح، داروی جدید و ابتلای اعضای خانواده نیز بررسی میشود. براساس یافتهها ممکن است آزمایشهای زیر لازم شوند:
- نمونه برداری یا خراش سطح پوست برای بررسی قارچ
- آزمایش پچ برای حساسیت تماسی
- سونوگرافی داپلر در صورت احتمال نارسایی وریدی
- نمونه برداری پوستی برای ضایعات نامشخص
- بررسی عصبی در صورت گزگز، بیحسی یا سوزش
- آزمایش خون در خارش مزمن، منتشر یا بدون ضایعه اولیه
همه افراد به تمام این آزمایشها نیاز ندارند. بررسی باید براساس الگوی علائم انجام شود تا از درمانهای آزمایشی و غیرضروری جلوگیری شود.
برای مطالعه بیشتر: درمان زانو درد بدون جراحی
برای کاهش خارش زانو چه کار کنیم؟
تا زمانی که علت دقیق مشخص شود، اقدامات زیر معمولا برای محافظت از پوست مناسبترند:
پوست را مرطوب نگه دارید
پس از حمام کوتاه با آب ولرم، پوست را با ضربه آرام حوله خشک کنید و زمانی که هنوز کمی مرطوب است، کرم یا پماد مرطوبکننده بدون عطر بزنید. کرم و پماد نسبت به لوسیون رقیق، چربی بیشتری دارند و برای پوست خشک مناسبترند. در این میان اگر علت خارش را دقیق می دانید، استفاده از پماد بتامتازون هم مفید است.
از گرما و اصطکاک کم کنید
حمام داغ، تعریق، لباس تنگ و زانوبند طولانی مدت میتوانند خارش پشت زانو را بیشتر کنند. لباس نرم و قابلتنفس بپوشید و پس از ورزش، پوست را شسته و به طور کامل خشک کنید.
از کمپرس خنک استفاده کنید
قرار دادن پارچه تمیز و خنک روی پوست برای چند دقیقه میتواند پیام خارش را موقتا کاهش دهد. پس از برداشتن کمپرس، استفاده از مرطوبکننده بدون عطر به حفظ رطوبت پوست کمک میکند.
محصولات جدید را موقتا حذف کنید
اگر خارش پس از تغییر شوینده، نرمکننده، کرم، روغن، تیغ، چسب یا زانوبند آغاز شده است، محصول جدید را کنار بگذارید. استفاده همزمان از چند کرم جدید تشخیص عامل محرک را دشوار میکند.
ضایعه تشخیص دادهنشده را با چند پماد درمان نکنید
استفاده خودسرانه از ترکیبهای حاوی کورتون، ضدقارچ و آنتیبیوتیک ممکن است ظاهر بیماری را تغییر دهد، حساسیت تماسی ایجاد کند یا قارچ را پنهان و گسترده تر کند. درمان باید با علت خارش هماهنگ باشد.
از خاراندن مداوم محل خارش جلوگیری کنید
ناخنها را کوتاه نگه دارید و در زمان خواب از پوشش نرم استفاده کنید. خاراندن شدید میتواند سد پوستی را بشکند و خطر عفونت ثانویه را افزایش دهد. در گال نیز زخمهای ناشی از خاراندن ممکن است با باکتری عفونی شوند. اگر علت خارش عفونی و داخلی همراه با التهاب باشد دکتر ممکن است در کنار درمان هایی آنتی بیوتیک تزریق آمپول ضد التهاب را هم پیشنهاد دهد.
برای مطالعه بیشتر: کاربرد دیکلوفناک
چه زمانی خارش زانو نیازمند مراجعه سریع است؟
در شرایط زیر معاینه و ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید:
- خارش بیش از چند هفته ادامه دارد یا خواب را مختل میکند.
- پوست چرکی، ترشحدار، دردناک یا بدبو شده است.
- قرمزی، گرمی و تورم با سرعت در حال گسترش است.
- تب یا لرز وجود دارد.
- فقط یک پا ناگهان متورم، گرم یا دردناک شده است.
- همراه خارش، تنگی نفس یا درد قفسه سینه ایجاد شده است.
- خارش شدید شبانه در چند عضو خانواده وجود دارد.
- خارش بدون ضایعه واضح با کاهش وزن، زردی پوست، ضعف یا تعریق شبانه همراه است.
- بیحسی، ضعف پا یا درد تیرکشنده وجود دارد.
- ضایعه حلقهای با درمانهای معمول بهتر نشده یا بزرگتر شده است.
پوست دردناک، داغ و متورم میتواند نشانه سلولیت باشد. تورم زانو و درد ناگهانی یک پا نیز از علائم احتمالی لخته وریدی است و به خصوص اگر با تنگی نفس همراه شود، نیازمند بررسی فوری است.
جمعبندی
خارش زانو و پا از زانو به پایین بیشتر از پوست منشأ میگیرد، نه از استخوان زانو. خشکی پوست، اگزمای پشت زانو، حساسیت به شوینده یا زانوبند، پسوریازیس و قارچ از علتهای موضعی مهم هستند. خارش ساق همراه با ورم، واریس و تغییر رنگ میتواند از اگزمای وریدی باشد و خارش بدون ضایعه همراه با سوزش یا بیحسی احتمال منشأ عصبی را مطرح میکند. محل خارش، شکل ضایعه و علائم همراه از شدت خارش مهمترند. استفاده خودسرانه از پمادهای کورتونی یا ترکیبی، بهویژه روی ضایعه حلقهای و تشخیص دادهنشده، ممکن است وضعیت را پیچیدهتر کند. تا زمان تشخیص، مرطوبکننده بدون عطر، حمام ولرم، کمپرس خنک و حذف عوامل محرک اقدامات کمخطرتری هستند.
سوالات متداول
1.خارش زانو نشانه چیست؟
اغلب نشانه خشکی، اگزما، حساسیت تماسی، پسوریازیس یا عفونت قارچی است. اگر خارش همراه با ورم ساق، تغییر رنگ، گزگز یا خارش منتشر باشد، علت عروقی، عصبی یا داخلی نیز باید بررسی شود.
2.خارش پشت زانو پا از چیست؟
اگزمای آتوپیک، تعریق، اصطکاک، لباس تنگ و حساسیت به شوینده یا زانوبند از علتهای مهم هستند. خارش شدید شبانه همراه با دانههای ریز در قسمتهای دیگر بدن میتواند گال باشد.
3.خارش زیر زانو از چیست؟
خشکی پوست، اصلاح، حساسیت، قارچ و اگزمای وریدی از علتهای شایعاند. اگر خارش با ورم مچ، واریس و تیرگی ساق همراه باشد، گردش خون وریدی باید بررسی شود.
4.آیا خارش پا از زانو به پایین نشانه کبد است؟
بیماری کبدی میتواند خارش ایجاد کند، اما معمولاً خارش فقط به زانو و ساق محدود نمیشود. زردی پوست یا چشم، ادرار تیره و خارش منتشر نیازمند بررسی پزشکی هستند.
5.آیا خارش زانو به دیابت مربوط است؟
ممکن است دیابت از طریق خشکی، قارچ، اختلال گردش خون یا نوروپاتی باعث خارش شود، اما خارش زانو بهتنهایی نشانه تشخیصی دیابت نیست.
6.برای خارش زانو چه پمادی مناسب است؟
انتخاب پماد به علت بستگی دارد. مرطوبکننده بدون عطر برای خشکی مفید است، اما اگزما، قارچ، پسوریازیس و گال درمانهای متفاوتی دارند. استفاده خودسرانه از کورتون برای ضایعه ناشناخته توصیه نمیشود.